SPEAKER_00 0:00

Goedemorgen.

SPEAKER_01 0:06

Het vijfde gebod vandaag waardeer je ouders of voor de mensen die wat klassieker gesold zijn, eer uw vader en uw moeder. En het vijfde gebod is ook een kantelpunt in de tien geboden. Tot nu toe ging het steeds over de relatie tussen mens en God. En vanaf nu gaat het eigenlijk veel meer over de relatie onderling. Da gaat het over stelen, liegen, doodslaan, maar ook over het waarderen van je ouders als belangrijk gebod, een belangrijk woord van God voor ons. En ik heb heel bewust, ik kreeg al appjes van mensen die zeiden, ik zal de kinderen meenemen, dan kun je ze nog eens een keer vertellen hoe het zit. Maar ik heb heel bewust wat oudere mensen hier neergezet. Om die tien geboden werden aan het volk Israël gegeven. En dat waren natuurlijk ook best kinderen bij. Maar in de eerste plaats waren dat woorden die aan volwassenen gericht werden. Dus het ging over volwassenen en hun eerbied waardering voor hun ouders. Dus dat is ook het perspectief waar we vandaag vooral steeds over nadenken. Dus denk niet zozeer aan kleine kinderen en hun ouders, af en toe komt dat voorbij. Maar denk vooral ook als volwassenen en je relatie met je ouders. Daar gaan we vandaag over nadenken en ik realiseer mij ook dat dit een onderwerp is die soms ook lastig is voor mensen, omdat de relatie tussen ouders en kind niet altijd volgens het perfecte plaatje loopt, maar toch gaan we met elkaar kijken wat de Bijbel daarover zegt. En dan gaan we naar het eerste Bijbelgedeelde, dat is gewoon het gebot, zoals dat in de Bijbel staat.

SPEAKER_00 2:31

Even kijken, waar ben ik. Oh, kijk gelukkig.

SPEAKER_01 2:41

Ik had de tekst er ook gewoon staan. Ik wil vandaag met jullie kijken naar het eerbied hebben voor de ouders volgens drie lijnen. De eerste lijn die we gaan behandelen, is de houding die erbij hoort als het gaat om eerbied hebben voor je ouders. En de tweede lijn is hoe zit dat qua wederkerigheid? Wat mag je ook van ouders terugverwachten? En de derde lijn dan gaat het heel concreet over gedrag. Wat betekent dat dan in de praktijk? En de eerste lijn gaat over houding. Dit is die bijbeltekst, de bekende tekst uit de 10 geboden: toon een eerbied voor uw vader en moeder, dan wordt u gezegen met een lang leven in het land dat de Heer, uw God, uw geven zal. Ik heb even een sterretje bij dat eerbied gezet. Als je kijkt naar de grondtekst, betekent dat woord zoiets van zwaar of belangrijk of ernstig zijn, gewicht geven. Dus dat betekent. geef een positie aan je ouders. Neem ze serieus heb eerbied. Dat is een mooie vertaling daarvan. Voor je ouders. En dat betekent dat je het niet altijd in hoeft te houden dat je met alles met ouders eens bent, dat je ook nooit in discussie mag zijn met elkaar over onderwerpen. Maar er is altijd wel een basishouding van eerbied. En onzag en respect voor de ouders. Ook op momenten dat je misschien het oneens bent met elkaar. En dan zeggen we vaak tegen elkaar van nou, het is wel je vader of het is wel je moeder. En dat hou je steeds als basishouding onder discussies, onder gesprekken. Maar ook in het dagelijks leven, je heb steeds respect. Je grondhouding is altijd dat je respect toont voor je ouders. Dat is eigenlijk de basishouding waar we mee beginnen. Dan gaan we door. Is dat respect dan altijd iets wat je terug niks voor terug hoeft te komen. Dan gaan we lezen in Evezum. En daar gaat Paulus ook op dit gebod in. En dan zegt hij. Kinderen wees gehoorzaam aan je ouders, uit ontzag voor de heer, want zo hoort het. En dan gaat hij letterlijk de tekst eigenlijk citeren van dat gebod. Dus Paulus heeft het echt over ditzelfde vijfde gebod. Toon eerbied voor uw vader en moeder, dat is het eerste gebod waar aan een belofte verbonden is, dan zal het u goed gaan en zult u lang leven op aarde. Dus Paulus begint echt weer bij dat gebod. Maar dan plakt hij er wat achteraan. En dan zegt hij dat is de volgende: Vaders maken uw kinderen niet verbitter, maar vorm en vermaan hen, zodat u ze opvoedt zoals de Heer dat wil. En ook hier gebruikt Paulus dat woord van eerbied hebben, waardering hebben voor je ouders, op waarde schatten, hoog achter, dat is het woord wat hij hier gebruikt. Maar hij zegt ook met die positie van die ouders komt ook een verantwoordelijkheid. En dat betekent dat hij. Hier staat de vertaling verbittert. En je zou kunnen lezen, niet irriteren, niet boos maken. En in Colossenus haalt hij ongeveer diezelfde tekst, dan zegt hij ook nog: want je zou je kinderen nog moedeloos maken, of als je het heel letterlijk vertaalt uit de grondtekst, je zou het initiatief nog bij hun weghalen. Dus je krijgt dan kinderen die denken van laat ook maar. Deze tekst verdient eigenlijk een klein beetje uitleg. Want dit is een vrij revolutionaire tekst in die tijd. Want die hoort bij even dit stukje geknipt uit een gedeelte waar Paulus het eerst heeft over het ontzag van God, wat we moeten hebben. Dan de relatie tussen man en vrouw. Die bekende tekst van vrouw wees een man onderdanig. Dan gaat het over de relatie van vader tot kind. En hierna heeft hij het ook nog over de relatie van meester tot slaaf. Dus ook de vader van dat huisgezin die ook een relatie heeft aan die slaaf. En dat trappetje herkende de mensen in die tijd heel goed als de zogenaamde huisregels. Er waren een soort van geschriften in omloop waarin huisreels beschreven werden. En als wij dit zien, deze tekst is een passage waar veel mensen in onze tijd met onze bril van 2026 best moeite mee hebben. Want het komt op ons nogal, oude wets, conservatief. Over, die vrouw die ontzag moet hebben voor haar man. Die kinderen die altijd moeten luisteren naar hun vader. En gaat het dus niet over kinderen die hun kamer op moeten ruimen, maar dan gaat het dus over volwassenen die altijd moeten blijven luisteren naar hun vader. Ik heb dan zo'n beeld van kreeg dat niet uit mijn hoofd, van zo'n Italiaanse mafiafamilie. Was een oude baas. Ook al kan die bijna niet meer lopen. Bet leger is, maar toch altijd nog de lakers uitdeelt en iedereen moet naar hem luisteren. Dat beeld. En waar wij misschien, van de week ging het ook weer nodig in het nieuws over ons slavernijverleden, in dit geval over het koninklijk huis. Wij zouden misschien liever gezien hebben, of niet misschien liever gezien, omdat Paulus hier zei van slavernij, dat past niet bij een christelijk leven. Maar hij geeft een bepaalde regels voor die slaven. Ja, doet hij daar dan ook al mee? Dus dit zijn teksten die vinden wij best ingewikkeld. Maar ik denk dat het daarom even goed is om onze bril van 2026 even af te zetten, en de bril van ergens rond 50 na Christus op te zetten. En ik noemde net al even die huisregels die ze gewend waren te hebben. Aristoteles, die bekende filosoof, was een van de eerste die die huisregel beschreef, en die zei: het gezin is eigenlijk de kleinste politieke eenheid in de samenleving. En net zoals de samenleving orde en gezag nodig heeft, heeft het gezin ook orde en gezag nodig. En net als het gezin orde en gezag nodig heeft, heeft de samenleving ook orde en gezag nodig. En zo beschreef hij de positie van de man die het gez had over zijn vrouw, de man die het gez had over zijn kinderen en de man die het gez had over de slaven die bij dat huis hoorden. Afhankelijk van welke schrijving je neemt, zat daar iets meer of minder ruimte in. Maar de basis is wel steeds de man heeft het gezegd. Dat was hoe de mensen het in die tijd leerden als ze die huisregels laten. En dan zien ze hier Paulus dat ritme, die opbouw van die huisregels gebruiken. Maar Paulus doet steeds iets anders. In de eerste plaats begint hij al met te zeggen: vrouw wees een man onderdanig. Ik gebruik steeds de woorden van de stataftaling, want dat ligt het makkelijkste in mijn hoofd nog. Vrouw wees een man onderdanig. Dat was al bijzonder, want hij richt zich tot de vrouw. En al die huisregels richten zich helemaal niet tot die vrouw en tot die kinderen en tot die slaaf. Die zeiden gewoon man dit. Dus daar begon het al een beetje gek. Dan zegt hij, die vrouw moet onderdaan zijn. Nou mooi, dat konden ze zich wel in vinden. Maar dan draait hij het helemaal om door vervolgens te gaan zeggen. Volg daarin het voorbeeld van Christus. Want zoals Christus, als bruidegum voor zijn bruid was, zichzelf opofferde voor de bruid om haar te heiligen, om haar vlekkeloos en rimpeloos te laten zijn. Dat voorbeeld moet je volgen. Dat was een idioot idee voor die tijd. Vervolgens gaat hij verder naar die kinderen. En zegt die kinderen, die moeten je ouders gehoorzamen. Dat was in lijn met hoe zij daarover dacht. Maar dan zegt hij, vaders maken hun kinderen niet verbindend en vormen en ze vermaan ze zodat hij ze opvoedt zoals de Heer dat wil. Dus ook hier weer ineens krijgt die vader ook een opdracht mee. Die moet de wetten en regels van God volgen. En bij die slaaf, en dat was misschien nog wel het meest revolutionaire, want die slaaf werd helemaal niet gezien als medemens, als iemand met een eigen reden, een eigen verstand. Die slaaf werd eigenlijk gezien als een menselijk hulpmiddel. Ongeveer qua rechter gelijk aan de dieren. En dan zegt Paulus: je moet voor die slaven goed zorgen, want realiseer je dat de Heer geen onderscheid maakt. Dus ineens zet je die slaaf naast die meester en zegt. Voor de Heer zijn jullie broeders en zusters in het geloof. Je kunt je voorstellen dat waar wij dit een beetje een ouderwetse conservatieve christelijke tekst te vinden, dat in die tijd die mensen, toen ze dat voor het eerst voorgelezen kregen in die gemeente van Evezus, zeiden. Begin even overnieuw. Want volgens mij heb ik het niet goed begrepen. Het was revolutionair. Het was eigenlijk een waanzinnige gedachte dat die man, die eigenlijk het absolute gez had in het gezin, ineens God daarboven geplaatst. En God werd eigenlijk niet meer die oude Italiaanse mafiabaas had het gezag. Maar God werd de partnerfamilie als. En niet de wetten van de man. De wil van de man was wet, maar de wil van God werd wet. En die man kon niet meer naar eigen inzicht doen, wat hem goed denkte met zijn gezin. Maar moest het voorbeeld van Jezus gaan volgen. Dus Paulus draaide alles om. Ik denk dat wij daar vandaag ook van ons mee kunnen nemen als ouder. Dan spreek ik jullie even aan voor wie dat zo geldt, als ouder. Hoe zijn wij als ouder in onze opvoeding? Vormen wij en vermanen ze naar de wil van de Heer, zodat wij mooie volwassenen krijgen in Christus? Of zijn wij van de correctie en de wetten en de regels, die eigenlijk al het initiatief en de ontwikkeling van kinderen misschien wel ontmoedigt. Dat beeld van Paulus is heel sterk, help je kinderen als ouderen om ze te ontwikkelen. Niet om dan te zeggen van als we dan uitgegroeid zijn tot mooie, volwassen christenen, om te zeggen dat heb ik goed gedaan. Over het algemeen sta je dan als ouder daar zelf het meest verbaasd van dat het nog zo goed gekomen is na gebrekkige opvoeding van jouw kant. En ook andersom moeten we ook zeker niet daar waar het anders loopt heel makkelijk zeggen. Dan zullen die ouders wel gefaald hebben in hun opvoeding. Was het leven maar zo eenvoudig? Het leven is een stuk ingewikkelder dan dat. Dan gaan we naar gedrag. Het laatste stuk. Dit zijn de korbanteksten. Als je nou een keer stoer wilt doen, we hebben het gaat over de korbanteksten uit de Bijbel. Da moet ik even inleiden. Wat was er gebeurd? Wat was aan de hand? Jezus kwam in discussie met de schriftgeleerden en de Fariseërs, zoals hij wel vaker met hen in discussie kwam. Het ging in dit geval over de wetten van God en de regels die er eigenlijk door de traditie bijgekomen waren. Jezus heeft daarover een discussie. En hij gebruikt in die discussie het gebod om je eerbied te hebben voor je vader en moeder, gebruikt hij als voorbeeld. Nou, dat is fijn voor ons, want dan kunnen wij ook leren hoe Jezus naar dat gebod keek. En dan zegt hij: want God heeft gezegd, toon eerbied voor uw vader en moeder. En ook wie zijn vader of moeder vervloekt, moet er doodgebracht worden. Maar u leert wie tegen zijn vader of moeder zegt: alles is voor mij en voor alles wat voor mij en voor u van nut had kunnen zijn, bestem ik tot of vergave. Die heeft zijn ouders geen eerbied te tonen. Dan zeg je, zo ontkracht u het woord van God uit eerbied voor uw eigen traditie. Misschien een beetje een ingewikkelde tekst, maar wat was er aan de hand? Je moet je realiseren, dit is een tijd waarin er geen AOW en pensioen was. En de kinderen waren het pensioen van de ouders. Zo gauw als ouders op een leeftijd waren dat zij niet meer voor zichzelf konden zorgen, waren zij afhankelijk van hun kinderen en hun kinderen hadden ook. Je ziet heel duidelijk hoe Jezus deze tonen van eerbied koppelt aan het zorgen voor je ouders als praktische uitwerking daarvan. En die ouders waren afhankelijk van hun kinderen. Maar soms, en dat was de regel die in de traditie was ontstaan. Die kinderen mochten dan zeggen van eigenlijk dit geld wat ik nodig had om het onderhoud van mijn ouders te voorzien, geef ik aan de tempel. Daarmee hoefden zij het niet meer aan hun ouders te geven, ontloeg het hun van hun plicht om voor hun ouders te zorg. En het klinkt misschien wel heel vroom dat je al je geld aan de kerk geeft. Maar Jezus zegt eigenlijk, dit is een liefdeloze traditie die jullie op gebouwd hebben. Want wat gebeurde er, dit werd vaak gebruikt als de relatie tussen ouder en kind niet zo goed was. En dat dat kind zei: Ik geef het nog liever weg dan dat ik het aan die oude geef. Er was een verstoorde relatie en ze maakten daar misbruik van deze regel om dan niet meer te hoeven zorgen voor hun ouders. En de praktijk was ook nog wel eens dat in plaats dat dan alles aan die tempel gegeven werd, dat men wel wat aan de tempel geeft, maar het ook gebruikt om zichzelf te verrijken, om meer voor zichzelf te houden. En Jezus zegt. je ontkracht het woord van God en je maakt je eigen traditie belangrijker. Die zorg, die eerbied die je moet geven aan je ouders, staat boven alles. En zou je in deze tijd misschien kunnen zeggen, we hebben een AOE, we hebben een pensioen, als ouders wat minder goed voor zichzelf kunnen gaan zorgen, dan hebben we dat thuiszorg. En lukt het dan helemaal niet, dan kunnen ze naar het verpleeghuis. Dus dat hebben we allemaal goed geregeld. Maar ik denk dat we in deze tijd misschien ook wel vertalen, veel meer in plaats van dat het over geld gaat, dat het over onze tijd gaat. Vanmorgen las ik nog weer een artikel in de krant over eenzaamheid onder ouderen. Zijn wij er ook nog voor onze ouders, voor onze ouderen, of zijn wij gejaagd door alles wat we voor ons werk, voor ons gezin en noem maar wat, allemaal moeten doen, vergeten wij onze ouders. En laten wij situaties van eenzaamheid ontstaan. Laten wij situaties ontstaan waarin ouderen zeggen, misschien is mijn leven hier wel afgerond. Ik heb geen betekenis meer. Ik sta aan de kant van de samenleving. Of kijken wij om, en tonen we op die manier ook eerbied en respect aan onze ouders en onze ouderen om er voor hen te zijn en tijd aan hen te besteden. En ik vond een heel indrukwekkend voorbeeld van Jezus zelf in de voorbereiding, dan mag je naar de volgende sheet. We weten natuurlijk, Jezus kwam naar deze wereld om te lijden en te sterven voor onze zonden, om te sterven aan het kruis. Op het moment dat Hij aan het kruis hangt, het kantelpunt van de wereldgeschiedenis. Hij staat op het punt om te sterven, om voor ons de dood te overwinnen, om redding en genade voor ons mogelijk te maken. Als één iemand in de geschiedenis had kunnen zeggen. Ik had even wat anders aan mijn hoofd dan de zorg voor mijn ouders. Dan was het Jezus. En vanaf het kruis zegt hij, vrouw, zie uw zoon. Zo verbindt hij Maria aan Johannes. En hij zegt: Zoon, zie uw moeder. En de tekst gaat verder. Vanaf die dag nam hij Aarde in huis. Dus aan het kruis, op het kantelpunt van de wereldgeschiedenis, is Jezus bezig met de zorg te regelen voor zijn moeder. En ik vond dat zo indrukwekkend. Toen ik dat las, ik dacht dat is ook wel een spiegel voor ons. Hoe zorgen wij voor onze ouders en voor onze ouderen? Hebben wij tijd voor, of geven wij allerlei andere dingen prioriteit, of zijn we er echt voor ze als ze ons nodig hebben? Ik ga naar een afronding. Dit waren de drie hoofdlijnen. We hebben gezien hoe onze grondhouding mag zijn naar onze ouders. We hebben gezien hoe daar een wederkerigheid in die relatie over en weer moet werken, we hebben gezien hoe we dat concreet kunnen maken in het er zijn voor onze ouders. Wat ik heel mooi vond, ook in de voorbereiding, is om te zien dat ook daaronder onder dat praktische, dat daar ook een lijn ontstaat van God, die de positie als vader inneemt. Die de positie in die familie. Het is niet voor niks dat de Bijbel, de gemeente van Christus vaak gebruikt met familie, dat we ook woorden als broeders en zusters voor elkaar gebruiken. En dat God als vader, als hoofd van dat gezin, als hoofd van die familie optreedt. En dat hebben we ook gezien bijvoorbeeld in die voorbeelden van Paulus, dat God zijn positie inneemt als vader boven ons als aardse vaders. En daarmee ook positie kan innemen op de momenten waarin wij misschien ouders missen. Omdat ze niet meer zijn, of omdat ze nooit die positie ingenomen hebben in ons leven die ze hadden moeten innemen. Ik vond het zo mooi om dan de Psalm van David te zien, Psalm 27. Dat is mijn laatste plaatje. Dan zegt David: al verlaten mij mijn vader en moeder. De Heer neemt mij liefdevol aan. En ik denk dat daar ook een geweldige bemoediging in kan zitten. Dat we uiteindelijk naar God, onze Heemelse Vader, kunnen kijken. En dat Hij leegtes wil invullen die in ons leven zijn ontstaan. En ik denk dat wij als geven.